|
|
|
Giovanni
PLANERIO Quinziano
|
|
(1509-1600) |
| |
|
|
| |
|
ottore
di Arte e Medicina (Artis et
Medicinae doctor) era il titolo
che spettava di diritto al medico
laureato, che era quindi prima di
tutto un letterato (Arti erano le
discipline del trivio e del
quadrivio, ossia le materie
letterarie e matematiche, della
scuola antica e medievale, fino
all’età moderna inoltrata).
In quanto tale, Giovanni Planerio
(1509-1600) si considerò sempre,
oltre che un medico di grido (per
anni attivo alla corte imperiale di
Vienna), anche un non disprezzabile
scrittore, e impegnò gran parte
delle sue energie a scrivere e
pubblicare opere di interesse medico
e letterario; poi una volta
pensionato, si dedicò all’educazione
dei ragazzi migliori del suo paese
natale, non trascurando di lasciare
altri segni di sé persino nell’arte
locale, come testimoniano i numerosi
ritratti sopravvissuti che ce ne
tramandano il volto.
La bibliografia del nostro illustre
medico cinquecentesco consiste
complessivamente di tre libri
miscellanei, ossia ciascuno composto
di più scritti, accostati per
affinità di argomento.
Il primo libro, del 1574, affronta
temi di medicina teorica, in
particolare la classificazione delle
febbri secondo la teoria di Galeno e
Avicenna, con un criterio di
ordinamento ad albero per
facilitarne la comprensione.
Il secondo, edito assieme al primo
nello stesso anno 1574 e dallo
stesso editore, contiene un
ampliamento della riflessione sul
tema del terzo libro di Galeno sui
giorni critici, seguito da
annotazioni sul medesimo argomento;
poi vi compaiono tre saggi di
medicina pratica, dedicati
rispettivamente a un nobile affetto
da mal francese (sifilide), a un
problema di urologia, e ad altri tre
casi clinici.
Il terzo volume miscellaneo, edito
nel 1584, contiene testi di
carattere retorico-letterario: una
trentina di pagine di lettere morali
in latino, alla maniera dei classici
(la definizione di “Libro primo”
mostra l’intenzione, che non ebbe
seguito, di pubblicarne altri);
quindi una breve descrizione della
sua patria, ossia una panoramica più
encomiastica che storica su Quinzano
e i suoi personaggi illustri
(rielaborata da una prima edizione
del 1556); una celebrazione della
visita a Venezia del re di Francia e
di Polonia Enrico III di Valois
(1575); un saggio sulla cometa
apparsa per due mesi alla fine del
1577; e infine un consulto clinico
sull’eventualità di somministrare
latte a un malato di tisi.
Riportiamo qui sotto gli estremi
bibliografici dei testi editi del
Planerio, preceduti dalla biografia
che ne curò Giuseppe Nember nel
1777, con l’aggiunta del suo
testamento, e di una rassegna delle
immagini in cui egli si fece
raffigurare (quella riprodotta qui
sopra proviene dal secondo libro del
1574).
tc |
| |
|
|
| |
|
|
Giuseppe NEMBER |
|
|
● |
“Memorie spettanti alla vita di Gio:
Planerio” (1777) |
 |
|
|
|
|
|
|
Giovanni PLANERIO
Quinziano |
|
|
● |
1574a
Ioannis Planerii Quintiani Brixiensis.
Artium et Medicinæ Doctoris. Febrium omnium
simplicium Divisio, & Compositio, ex Galeno,
& Avicenna excerpta: & in Arbores, ut
facilius intelligatur, redacta. Cum
Privilegio, Venetiis, Apud Iacobum Vitalem,
M.D.LXXIIII, cc. 12 (capp. 6), prefaz
datata: ‘Venetijs, 1574. Mense Iunio.’ |
|
|
● |
1574b
Ioannis Planerii Quintiani Brixiensis
Artium, et Medicinæ Doctoris.
1 Dubitationum, & Solutionum in III. Galeni
de diebus criticis liber unus: in quo cùm
veterum, tùm recentium de crisium causis
opiniones examinantur.
Eiusdem. 2 In eundem tertium Galeni de
diebus Criticis Scholia.
Eiusdem. 3 Consilium Viennæ factum in
curatione morbi galici.
Eiusdem. 4 Consilium Brixiæ factum in
curatione difficultatis urinandi.
Eiusdem. 5 Collegia nonnulla ad varios
morbos Viennæ habita. Cum Privilegio,
Venetiis, Apud Iacobum Vitalem, cc. [4] 51 |
|
|
● |
1574 b1
“Ioannis Planerii Quintiani Brixien.
Dubitationum in Tertium Galeni de Diebus
Criticis.”, [“Dubitationum, & Solutionum in
III. Galeni de diebus criticis liber unus:
in quo cùm veterum, tùm recentium de crisium
causis opiniones examinantur.”], in PLANERIO,
1574b [parte 1ª], cc. [1r-4v], 1r-40r
(capp. 13) |
|
|
● |
1574 b2
“Ioannis Planerii Quintiani in eundem
tertium Galeni de Diebus Criticis Scholia.”,
in PLANERIO, 1574b [parte 2ª], cc.
40r-41v (capp. 9) |
|
|
● |
1574 b3
“Consilium pro quodam nobili Viro laborante
emicrania. Polypo in nare dextra, &
ventositate ac rugitu in ventre inferiori
Viennæ”, [“Consilium Viennæ factum in
curatione morbi galici.”], in PLANERIO, 1574b
[parte 3ª], cc. 42r-44r |
|
|
● |
PLANERIO,
Giovanni Quinziano, 1574 b4
“Ioannes Planerius Quintianus Aegidio
Girello”, [“Consilium Brixiæ factum in
curatione difficultatis urinandi.”], in
PLANERIO, 1574b [parte 4ª], cc.
44r-45v |
|
|
● |
1574 b5
“Collegium quod ego feci Viennæ cum
Doctoribus Regijs, pro muliere laborante
tumore in ventre inferiori, & etiam dolore
capitis.”, in PLANERIO, 1574b [parte
5ª], cc. 45v-46v |
|
|
● |
1574 b6
“Collegium quod ego feci Viennæ cum
Doctoribus Regijs, pro quodam Aulico.”, in
PLANERIO, 1574b [parte 6ª], cc. 46v-47v |
|
|
● |
1574 b7
“Collegium quod ego feci Viennæ cum
Doctoribus Regijs, pro quodam Comite.”, in
PLANERIO, 1574b [parte 7ª], cc.
47v-50r |
|
|
● |
1574 b8
“Ioannes Planerius Quintianus Aegidio
Girello.”, in PLANERIO, 1574b [parte
8ª], cc. 50v-51r |
|
|
● |
1584
Ioannis Planerii Quintiani Brixiensis Artium
et Medicinæ Doctoris Varia Opuscula:
Epistolæ morales. Patriæ descriptio: in qua
de animorum immortalitate. Henrici Regis ad
Urbem Venetam adventus. De Comete, 1577. De
Lacte. Cum Privilegio, Venetiis, Apud
Franciscum Zilettum, 1584, cc. [4] 32 24 |
|
|
● |
1584a
“Epistolarum Moralium Liber Primus”, in
PLANERIO, 1584, [parte 1ª], cc. [1r-4v],
1r-32v |
|
|
● |
1584b
“Ioannis Planerii Quintiani Brixiensis
Artium et Medicinæ Doctoris: Brevis Patriæ
suæ descriptio: Et Illustrium Virorum
eiusdem Patriæ enumeratio: In qua de
animorum immortalitate disseritur”, in
PLANERIO, 1584, [parte 2ª], cc. 1r-9v;
traduz. in Casanova T. (a cura di), 1991,
parte 4ª, pp. 29-52 |
 |
|
● |
1584c
“Felicissimi Adventus Henrici Galliarum, et
Poloniæ Regis Christianiss. et Augustissimi
ad Urbem Venetam Brevissima, ac facillima
Descriptio: Et rerum memorabilium, quæ factæ
sunt, commemoratio. Authore Ioanne Planerio
Quintiano Brixiensi artium, & medicinæ
Doctore. Ad Illustrissimum Sfortiam
Pallavicinum universi exercitus Illustriss.
Senatus Veneti Imperatorem optimum.”, in
PLANERIO, 1584, [parte 3ª], cc. 10r-14r |
|
|
● |
1584d
“Ioannis Planerii Quintiani Brixiensis
Philosophiæ, et Medicinæ Doctoris. Tractatus
brevis de Comete à duodecima die Novembris
1577. per duos menses mortalibus omnibus
apparente. [...] Ad Illustriss. &
Reverendissimum Ioannem Matthæum Averoldum,
Iureconsultum, & S. Nazarij Brixiæ Præfectum
meritissimum.”, in PLANERIO, 1584, [parte
4ª], cc. 14v-18r (capp. 5) |
|
|
● |
1584e
“Ioannis Planerii Quintiani Brixiensis
Artium et Medicinæ Doctoris. Collegium
Viennæ habitum cum Doctoribus Regijs pro
quodam nobili viro Viennensi phthisi
laborante: in quo quæritur nunquid in
hectica ex phthisi superveniente levi
putrida possit dari lac? Ad Aloysium
Venerium, philosophum & medicum Venetijs
præstantissimum.”, in PLANERIO, 1584, [parte
5ª], cc. 18v-23v |
|
|
|
|
|
|
● |
Testamento di Giovanni
Planerio, 14 luglio 1596 |
 |
|
|
|
|
|
● |
Immagini di Giovanni Planerio |
 |
|
|
|